Jak sprawnie i umiejętnie obsługiwać lirę?
  • Wstęp
  • Jaką watkę użyć?
  • Zdejmowanie zużytej watki
  • Przed nałożeniem watki
  • Nakładanie watki na strunę
  • Nakładanie kalafonii na koło
    • • kalafonia w płynie
    • • kalafonia w kostce
  • Ustawianie nacisku struny na koło

1. Wstęp

Nakładanie watki na strunę czy kalafonii na koło nie jest wcale takie trudne. Ważne jest aby zastosować się do kilka ważnych wskazówek. Na początku sprawiają one pewnego rodzaju trudności ale jest to kwestia wprawy i doświadczenia.

Istotne jest to, że każdą lirę można ustawić na różne sposoby np. przy dużej ilości kalafonii oraz obniżając pozycję struny na podstawku lira będzie głośniejsza i bardziej ostra w brzmieniu. Tak samo dzieje się kiedy obniżymy pozycje struny na podstawku przez wyjęcie papierków, struna obniży się i spowoduje większy nacisk na koło. Analogicznie, kiedy podwyższymy pozycję struny na podstawku przez podłożenie kilku warstw papieru struna będzie brzmieć ciszej i delikatniej. Ostateczne ustawienie brzmienia liry zawsze zależy od indywidualnych preferencji muzyka.

2. Jaką watkę użyć?

Do liry można użyć watkę wiskozową oraz bawełnianą. Jednak nie każda watka nadaje się do użycia. Dobra watka nie ma zbitek ani kołtunów, pozwala wyciągać się długimi nitkami i powinna być sucha w dotyku (niektóre watki wchłaniają wilgoć z powietrza i nie nadają się do użycia). Najlepiej sprawdzić osobiście nakładając na struny.

3. Zdejmowanie zużytej watki

Należy podnieść strunę na koło i delikatnie paznokciem przesunąć watkę w kierunku podstawka lub klawiatury tak aby łatwiej ja usunąć a przy tym uniknąć dotknięcia oraz uszkodzenia powierzchni koła. Następnie usunąć watkę palcami. (Jeśli watka nie chce się przesunąć i zdjąć, można opuścić strunę na koło i kręcić korbą do tyłu, spowoduje to lekkie odwijanie się watki co ułatwi jej zdjęcie)

4. Przed nałożeniem watki

Przed nałożeniem watki na nowe struny warto wiedzieć, że nowe struny szczególnie jelitowe, są wypolerowane , często zdarza się, że watka zamiast zaciskać się na strunie tworzy obracający się cylinderek lub przesuwa się w kierunku podstawka lub skrzynki.

Dobrą metoda zapobiegająca takim sytuacjom jest nałożenie na strunę bardzo małej ilości kalafonii w płynie w miejscu gdzie będzie nawinięta watka. Chodzi tylko o delikatne przetarcie powierzchni struny tamponem z kalafonią. Dzięki kalafonii watka przyklei się do struny i uniemożliwi jej przesuwanie.

5. Nakładanie watki na strunę

Lewą ręką wyciągamy mały kawałek watki (około 1 cm szerokości i 2 cm długości), powinien być cienki i przeźroczysty. Kręcąc korbą podkładamy watkę pod strunę tak, aby poruszające się koło wciągnęło watkę pod strunę. Watka samoczynnie zacznie nawijać się wokół struny tworząc cylinderek. Jeśli watka zacznie się przesuwać w kierunku podstawka lub klawiszy należy zatrzymać koło, podnieść delikatnie strunę i przesunąć watkę na odpowiednią pozycję. Ważne jest aby watka była nawinięta równo na całej szerokości koła.

Następnie dociskając strunę do koła rolujemy strunę tak aby watka mocno zacisnęła się na strunie. Rolowanie powoduję piskliwe i skrzypiące dźwięki, natomiast efektem końcowym będzie dobrze zaciśnięta watka.

Stosuję się też bardzo delikatne zwilżenie kalafonią nawiniętej watki, tylko od górnej strony. Przy wykonywaniu tej czynności, należy unieść strunę do góry, uważając aby nie dotknąć kalafonią powierzchni koła. Powoduję to mocniejsze zasklepienie się watki. Należy to zrobić jednak bardzo delikatnie i umiejętnie.

Nakładanie watki na struny burdonowe czy trompetowe odbywa się według tych samych wskazówek. Na struny burdonowe warto nałożyć więcej watki.

Często spotykam się z tym, że początkujący lirnicy mają trudność z nakładaniem watki za jednym razem. Korzystniejszą metodą jest nakładanie mniejszych ilości watki na kilka razy. Taką metodą nakładamy najpierw watkę na strunę nad lewą częścią koła, drugą część nad prawą a jeśli jest potrzeba to dokładamy watkę na części środkowej. Można wówczas perfekcyjnie nałożyć watkę w ilości która jest konieczna.

Na struny melodyczne nakładamy niewielką ilość watki, według zasady „cieńsza struna-mniej watki, grubsza struna-więcej watki”.

6. Nakładanie kalafonii na koło

Kiedy struny melodyczne zaczynają grać cicho, trompet przestaje odpowiadać na akcenty korbą lub gdy burdony przestają się wzbudzać, należy nałożyć kalafonię na koło. Przedstawię tutaj dwie metody nakładania kalafonii, każda z metod ma swoich zwolenników.

W każdej metodzie ważne jest aby cały czas kręcić kołem i przykładać kalafonię do kręcącego się koła.

Nie wolno zatrzymać koła dotykając go tamponem z kalafonią!!!

• Nakładanie kalafonii w płynie

Do nałożenia kalafonii w płynie (kalafonia skrzypcowa lub altówkowa rozpuszczona w spirytusie) używamy tamponu z watki lub materiału z mikrofibry, który się świetnie do tego nadaje. Zwilżamy tampon kilkoma kroplami kalafonii (2-3 krople), opieramy nadgarstek na skrzynce klawiszowej aby dłoń była stabilna, przykładamy i lekko dociskamy zwilżoną część do kręcącego się koła. Po około 5 do 10 obrotach podnosimy tampon, po chwili spirytus z kalafonii wyparuję i koło jest gotowe do grania.

• Nakładanie kalafonii w kostce

Opieramy nadgarstek na skrzynce klawiszowej i przykładamy kalafonię w kostce do kręcącego się koła najpierw po lewej stronie koła, następnie w części środkowej i po prawej stronie. Przy każdym przyłożeniu obracamy kołem 4-5 razy. Taka metodą uzyskamy równa ilość kalafonii na całej szerokości koła. Jeśli nałożymy zbyt dużą ilość kalafonii, lub po nałożeniu pozostaną na kole małe grudki kalafonii powodujące zbyt ostre brzmienie struny, należy delikatnie przeszlifować koło papierem ściernym (800).

Zaproponowałem nałożenie kalafonii w trzech etapach gdyż bardzo trudno jest nałożyć kalafonię za jednym razem, ze względu na kształt kalafonii.

7. Ustawianie nacisku struny na koło

W związku ze zmiana wilgotności i temperatury powietrza samoistnie zmienia się nacisk struny na koło. Np. przy zbyt suchym powietrzu podstawek ma tendencje do obniżania się. Natomiast przy zbyt wilgotnym powietrzu podstawek lekko się podnosi i zmniejsza się nacisk struny na koło.

Należy zatem sprawdzić co jakiś czas czy nacisk struny na koło jest odpowiedni i podłożyć lub wyjąć papierki na podstawku. Aby uzyskać delikatne brzmienie należy podłożyć kilka warstw papierków co spowoduję minimalne podniesienie się struny oraz zmniejszy się nacisk struny na koło. Analogicznie jeśli zdejmiemy papierki nacisk struny na koło będzie mocniejszy i spowoduję, że struna będzie grać głośniej a jej barwa będzie bardziej ostra.

Ważne jest aby papierek był tak podłożony aby nie tłumił drgającej części struny. Nie może on wystawać po lewej stronie podstawka, musi zakończyć się równo z podstawkiem.

Można przeprowadzić pewien eksperyment polegający na podkładaniu coraz to większej ilości warstw papierków, aż do zupełnego wyciszenia struny. Następnie wyjmując po jednej warstwie dobieramy odpowiednią dla siebie barwę. Jeśli zatem od zupełnego wyciszenia liry wyjmiemy dwie lub trzy warstwy papierków, będzie to optymalne ustawienie brzmienia. Jest to powiedzmy standardowe ustawienie, które mogą wykorzystać szczególnie osoby początkujące. Kończąc chciałbym jeszcze raz podkreślić, że ustawienie brzmienia liry jest zawsze zależne od indywidualnych preferencji muzyka.

Powodzenia

EN